Хитой тилшунослигида таом дискурси ва таржима масаласи бир қатор хитойлик олимлар томонидан тадқиқ қилинган. Чунгжианг Фу ва Жингю Юу каби олим ва таржимонлар “Origins of Chinese Cuisine” номли илмий ишида Хитой ошхонасининг одатлари ва ўзига хос хусусиятлари ҳақида тўлиқ маълумотлар келтирилган [10].   Машҳур синолог Дистефано Жоэ. “A Song of Spice and Fire: The Real Deal With Hunan Cuisine” номли мақоласида Хунан ошхонасининг таъм категорияларини чуқур ўрганиб, Хунан ошхонаси ҳақида, таъм ва таом тайёрлаш ҳақида маълумотлар бериб ўтилган [11].

 Хитойлик маданиятшунос олим Лин Ҳонг 林红  “中国菜名英译的文化错位与翻译实践”  2009, (Lín Hóng “Zhōngguó cài míng yīng yì de wénhuà cuòwèi yǔ fānyì shíjiàn”) (Лин Ҳонг, "Хитой таомларини инглиз тилига таржима қилишда маданий хатолар ва таржима амалиёти”) номли мақоласида [3,32] хитойча таом номларини инглиз тилида қайта яратиш, лингвомаданий муаммолар, реалиялар таржимаси ва изоҳи билан боғлиқ бўлган хато-камчиликлар таҳлилга тортилган. Хитой тилидан инглиз тилига таом номлари таржимаси жараёнида таом номиинанти ўзида хитой маданиятига оид прагматик тушунчаларни ўзида мужассам эгалигини ҳисобга олиш лозим. Масалан,  Сичуаннинг машҳур таоми“鱼香肉丝” ( yú xiāng ròu sī)  (Балиқ ҳидли гўшт бўлаклари)даги “балиқнинг хушбўй ҳиди” тушунчаси хитойлик ва инглиз рецепторининг глюттоник тасаввурида турлича ассоциация ҳосил қилади. Лин Ҳонгнинг таъкидлашича, сичуанликларнинг бу таомида балиқ йўқ. Сичуан ошхонасининг нозик сирларидан бири – қалампир бир қанча зираворлар билан тузлама сув солиб тузланади. Идиш ичига балиқ ҳам солиб қўйилади. Балиқ ҳиди идиш ичидаги қалампирли тузламага уради. Натижада, қалампир тузламада қалампирнинг аччиқ ҳиди йўқолиб, балиқ таъми келади. Чет эллик сайёҳлар бундай қалампирни истеъмол қилганларида дудланган балиқ таъмига ўхшаш таъмни ҳис қиладилар ва ҳайратларини яшира олмайдилар. Сичуанликларнинг глюттоник тасаввуридаги “балиқ таъмли” сифати айнан шу балиқ билан тузлама қилинган қалампир билан боғлиқ ассоциацияланади. Хушбўй, аччиққина, мазали каби таъм билан боғлиқ ҳиссий эмоцияларни уйғотади. Инглизлар учун балиқ асосан зираворларсиз грилльда ёки товада димлаб пиширилган таом мазасини эслатади. Руслар балиқ деганда балиқ шўрваси (уха) ёки селедка (тузлама қилинган шўр балиқ)ни тушунишади. Ўзбек ошхонасида асосан қадимдан  балиқ ёғда қовурилганлиги учун, ўзбек рецепторнинг хаёлига қип-қизил қовурилган балиқ келиши мумкин. Ҳар уччала тилда ҳам “балиқ ҳиди” хушбўй ҳисобланмайди. Яъни инглиз ва руслар балиқ ҳидини лавр япроқлари ва турли зираворлар билан йўқ қилишга уринсалар, ўзбеклар қиздирилган ёғда баланд оловда балиқни қовуриб ҳидини йўқотишга ҳаракат қилганлар. Таомнинг хитойча номидаги "香" (xiāng) “хушбўй” деб таржима қилиниб, хитой тилидаги таъм орқали келадиган хушбўйликни ифодалайдиган иероглиф ҳисобланади. "闻“ wén эса оддий ҳид маъносини бериши мумкин. Лин Ҳонг   “鱼香肉丝” yú xiāng ròu sī (Балиқ ҳидли гўшт бўлаклари) таом номини сўзма-сўз инглизчага “Fish-fragrant Pork Slivres”(Балиқ таъмли чўчқа гўшти бўлаклари) ни  “Fish-flavored Pork Shreds” (балиқ таъмли чўчқа гўшти бўлаклари деб таржима қилишганда ҳеч бўлмаганда лексик-семантик жиҳатдан тўғри бўларди, лекин, таомнинг таъми билан боғлиқ ассоциациялар барибир таржимага кўчмайди деб ҳисоблайди [3,32]. Чунки инглиз тилидаги faragrant – бу бурун билан хис қилинадиган ифор бўлиб, flavour – тил билан ҳис этиладиган хушбўй ҳидни ифодалайди [9]. Яъни мазкур таомда балиқнинг бурунда хис этиладиган ҳиди эмас, балки, балиқ билан тузлама қилинган аччиқ қалампирдан еганда келадиган хушбўй ҳид назарда тутилган эди. Бу таом номини ўзбек тилига “Балиқ таъмли чўчқа гўштли таом” деб ўгириш мақсадга мувофиқ. Чунки ўзбек тилида ҳид – сўзининг бурун орқали ёки тил орқали келганда ишлатиладиган синонимлари йўқ. Таом тайёрлаш техникасида таъм орқали келадиган ҳид назарда тутилганлиги ва “балиқ ҳиди” ўзбек ёки рус хўрандаси учун овқат истеъмолига ундовчи ижобий эмоция уйғотмаслигини ҳисобга олган ҳолда  “Балиқ таъмли  гўштли таом” энг муқобил таржима бўлиши мумкин деб ҳисоблаймиз.     

Лин Ҳонг ўз тадқиқотида Хитой таом номларини таржима қилиш билан боғлиқ муаммоларни 5 категорияга бўлиб ўрганган:

1)  Хитой таом номларидаги сонларни таржима қилишдаги лингвомаданий муаммолар: Хитойликлар таом номларида 双，三，五，八 (shuāng, sān, wǔ, bā)（жуфт, уч, беш, саккиз）сонлари кўпроқ учрайди ва улар хитой маданиятида бахтли рақамлар ҳисобланади. Мисол учун,  “三元牛头” (sān yuán niútóu) (уч дона танга шаклидаги сабзавот ва мол калласи) таоми инглизчага – “Ox head with tri-colored vegetables” деб изоҳли таржима қилинган. Бу таом мол гўшти, қизил ва оқ редиска ва яшил бамбук солиб тайёрланади. Уч турдаги сабзавотлар думалоқ шаклда тўгралади. “三元牛头” (sān yuán niútóu) таомидаги 三元 (sān yuán) (3 танга (ёки айлана маъноси ҳам бор) сўзи аслида кишиларга юксалиш ва юқори ҳаёт даражасини тилашни англатади [3,33].  Таҳлилдан кўриш мумкинки, таом номи Хитой  тарихига бориб тақалади. Бу каби тарих ва хитой фалсафасига бориб тақаладиган таом номларини ўгиришда таржимон фон билимларга эга бўлиши лозим. Мазкур таом Хитойда Минг ва Чинг империялари даврида ўтказиладиган ҳакамлар мусобақаларида тайёрланган [5,34]. Таомдаги сабзавотнинг 3 хиллигини омадга ишора  хитой тилида “三” (sān) (3 рақами) омад кулиб боқиши билан боғлиқ прагматик ассоциация ҳосил қилади. Тадқиқодчи Лин Ҳонг таомнинг номи аслида   “Sanyuan Roasted Beef Head” 3 юан (хитой тангаси) ва қовурилган мол гўшти деб таржима қилинса мақсадга мувофиқ бўларди – деб ҳисоблайди. Уч хил рангдаги (редиска, оқ даикон ва яшил бамбук новдаси) сабзавот думалоқ танга шаклида кесилган.  Мазкур таом Пекин ресторанларида ниҳоятда шуҳрат қозонган. Димлаб пишириладиган мол гўшти жуда юмшоқлиги учун кексалар бу таомни хуш кўради. Таом номидаги “元” (yuán) (танга) сўзи аслида кўчма маънода медаль, мусобақада бериладиган ғолиблар медалини англатган. Хитойликлар бу таомни истеъмол қилса, юксак маррага эришишларига ишонадилар.  “3 юань ва мол калласи” таомини “3 хил сабзавот ва мол калласи” деб таржима қилиш, бизнингча, хўрандага таом таркиби ҳақида информация беради. Четдан қаралганда бу таржима сайёҳ учун “3 юань ва мол калласи”дан кўра тушунарлироқдир. Бироқ, хитой маданияти ва тарихини таништириш нуқтайи назаридан мазкур таржима таом номидаги тарихий ва маданий бўёқни очиқламайди. Инглиз таржимони таом номини лексик-семантик алмаштириш методидан фойдаланган ҳолда “元” (yuán)ни экспликация қилиб – “3 хил рангдаги сабзавот” деб ўгиради. Бизнингча, тарихий ва маданий оттенкага эга бўлган таом номлари таржимасида қисқа изоҳлар илова қилинса, мақсадга мувофиқ бўлади. Яъни хитой ошхонасининг чет эллардаги ресторанлари таомномасини тайёрлашда бу амалиёт яхши самара беради. Г.Одилова  АҚШнинг Бруклин шаҳридаги ўзбек миллий таомлари ресторани таомномасини таҳлил қилар экан, таомномада миллий таомларимиз изоҳлари орқали миллий анъаналаримиз ҳам чиройли тарғиб этилганлигини таъкидлайди: “Биз буни Америкадаги ўзбек ошхонаси таомномасида кўришимиз мумкин. Wedding pilaf – тўй ошига шундай изоҳ берилган: traditionally, this dish is made in giant kazans (kettle) and designed to feed hundreds of people to celebrated major life events, including wedding or birth of child. This savory pilaf is made with tender lamb, carrot, raisins and chick peas. Raisins are symbol of sweet life and chick peas of fertility and prosperity. Таржимаси: Тўй оши – анъанага мувофиқ, бу таом катта қозонларда, юзлаб кишиларни овқатлантириш учун никоҳ тўйи, фарзанднинг туғилиши каби катта маросимларда тайёрланади. Бу зираворли палов қўй гўшти, сабзи, майиз, нўхатдан тайёрланади. Майиз тотли ҳаёт рамзи бўлса, нўхат насл ва тўкинлик белгиси. Кўриб турганимиздек, таом изоҳини ўқиган киши маданиятимиз ва анъаналаримиз ҳақида муайян тушунчага эга бўлади. Таомнинг асосий ингредиенти бўлган гуручнинг тушиб қолганлигини ҳисобга олмаганда мазкур инглиз тилидаги изоҳни ёт миллат ошхонасини АҚШликларга таништириш ва қизиқтиришда инновацион ёндашув сифатида баҳолаш мумкин:Roasted leg of lamb – Leg of lamb, tenderly roasted according to traditions of the southern Surkhandarya region of Uzbekistan, where it is roasted in clay tandoor oven with young branches of archa (juniperus).Таржимаси: Тандирда пиширилган қўй сони. Қўй оёғи жанубий Сурхондарё анъаналарига мувофиқ лой тандирда ёш арча навдалари қўшиб ёпилган” [1, 235] Бизнингча, маданий бўёқдорликка эга  таом номини  транслитерация шаклида бериб, ҳудди шундай изоҳ илова қилинса, хитойликларнинг маданияти, таом билан қанчалик уйғунлашиб кетганлиги бошқа миллат вакилларига етиб борар эди.

 2) Хитой таом номларида шахсларнинг исми билан боғлиқ таржимадаги хатолар: 宫保鸡丁 (Gōng bǎo jī dīng)（Kung Po Chicken）, 东坡肉 (Dōng pō ròu)（Dongpo Meat）,大千鸡 (Dàqiān jī)（Daqian Chicken）, 西湖醋鱼 (Xīhú cù yú)（West lake vinegar fish）каби таомлари инглиз тилига таржима қилиш жараёнида шахс номи сифатида таржима қилинган аслида эса, “宫保鸡丁” (Gōng bǎo jī dīng) (Kung Po Chicken） даги “宫保” (gōng bǎo),  “东坡肉” (Dōng pō ròu)  (Dongpo Meat） даги “东坡” dōng pō сўзлари димлаш турини англатади. Тадқиқотчи Лин Ҳонг атоқли отлар билан ясалган хитой таомлари таржимасини таҳлил қилар экан. Бу категориялардаги таомлар таркибидаги атоқли отлар прагматонимик хусусиятга эга бўлиб, ўз маъносини йўқотган ва бугунги кунда таом тайёрлаш усулинигина англатмоқда деган фикрга келади. Масалан, 宫保鸡丁 (Gōng bǎo jī dīng) (Кунг По Чиcкен）– Кунгпоча товуқ деб интерпритацияланади ва “Кунгпоча усулда тайёрланган товуқ” деган маънони беради. Аслида эса, антропонимлар билан ясалган таомлар Хитой тарихига бориб тақалади ва   хитойликлар учун бу таом номлари бутунлай бошқа коннотацияларга эга эканлигини таъкидлайди [3,33].

 3) Хитой таом номларида ўхшатиш билан боғлиқ лингвомаданий муаммолар:

Хитой таомномасида турли ҳайвон ва жониворлар, мифологик образларга ўхшашига кўра номланган таом номинантлари мавжуд. Оддий таомларда қўлланилувчи масаллиқларга чиройли нарсаларга ўхшатиш хўрандаларга ёқимли ҳиссиёт ифодалайди. Мисол учун, исмалоқни «қизил тўтиқушга», сабзини «қизил қирғовулга», яшил сабзавотларни «зумрад»га ўхшатишади. Шунингдек, кўплаб таомлар диний ва миллий қадриятлардан келиб чиқиб, бахт, омад келтиришига ишора қилинади: товуқ қанотчалари – “қақнус қанотлари”га, бамбук куртаклари –  “қақнус думи” га.  Хитой маданиятида аждарҳо, қақнус, самовий от бахт келтирувчи тимсоллар бўлиб, таом номларида улар – илон балиқ, қисқичбақа, денгиз бодринги, хом балиқ каби маҳсулотларга қиёсланади. Инглиз тилига бундай таом номларини сўзма-сўз таржима қилиш натижасида хитой тилида берилган таом номига яширинган ботиний маъно, бадият ва прагматик мазмун йўқолади.  凤翅海参 (Fèng chì hǎishēn) (қақнус қаноти ва бодринг) инглиз тилига Chicken Wings and Sea Cucumbers – товуқ қаноти ва бодринг –деб таржима қилинган. Бизнингча, таржимоннинг асосий мақсади таомни таомномада тушунарли ифодалаш бўлган. Сабаби, таомномада мифологик қуш – “қақнус” номини кўриш ҳўрандани чалғитиши мумкин.  Бироқ, хитойда таом санъат даражасига бориб етган. Таом нафақат моддий балки маънавий озуқа ҳам беришига ишонадилар.  Ҳар бир таом номи ўз ботиний мазмунига эга. Бу имплицит маънолар  эса қадимги Хитой маданиятига бориб тақалади. Шу сабабдан хитойлик тадқиқодчилар таржимонларнинг яширин рамзларни тушириб қолдириб, 凉拌红嘴鹦鹉 (Liángbàn hóng zuǐ yīngwǔ) (қизил тўтиқуш салати) инглизчага cold-dressed Spinach(исмалоқли совуқ газакли салад), 龙凤配 (Lóngfèng pèi) (аждарҳо ва қақнус) инглизчага Stewed Snake and Chicken (димланган балиқ ва товуқ) деб экспликацион таржима қилинишини нотўғри деб ҳисоблайди [3,33]. 4)Афсона, тарих, дин ва адабиёт билан боғлиқ таом номлари таржимасидаги муаммолар. Хитой ошхонасида турли мифологик образлар ва қадимий ривоятлар генезисига бориб тақаладиган таом номлари бор. Хитой афсоналари, тарихи, дини ва адабиёти ҳам хитой миллий ошхонаси билан узвий боғлиқ шу маънода таржимон тарихи, Хитойдаги диний таълимотларни  яхши билиш керак. Лин Ҳонг –  “八仙过海” (Bāxiānguòhǎi) (денгизни кесиб ўтаётган 8 та ўлмас киши) таоми инглиз тилига The Eight Immortals Going Across the Sea／Eight Immortals Gathering at Yaochi( fried eight delicacies ）–  денгизни кесиб ўтадиган 8 та ўлмас киши таомни (8 та қовурилган лаззатли деликатес) деб таржима қилинганлигини таъкидлайди [3,33]. Аслида бу таом даосизм диний таълимотига оид ривоят асосида яратилган бўлиб, таомдаги саккизта масаллиқ умрбоқийлик мартабасига эришган 8 та мифологик қаҳрамонга ишора ҳисобланади. Хитойликлар бу таомни ҳам истеъмол қилганда нафақат қорин тўйдири, балки узоқ-умр кўришни ҳам ният қиладилар. Жўжа гўшти ва қовурилган котлетлар ва тошбақадан тайёрланган таом хитойчада “八仙过海” (Bāxiānguòhǎi), яъни сўзма-сўз таржимаси – қиролнинг севгилисидан айрилиғи деб номланади. Инглиз тилига эса таом “Sweetened honey dew with Sago” – косасидан тозалаб димланган тошбақа ва товуқ деб таржима қилинган. “桃园三结义” (Táoyuán sān jiéyì) Таоюанлик 3 ака- укалар таоми инглиз тилида “Mashed Dates, Lotus and Green Peas”（Хурмо ва нилуфар пюреси ва яшил нўхат） деб таржима қилинган [3,35]. Бу ўринда инглиз таржимони таом номини прагматик даража таржима тилида ўз аҳамиятини йўқотишини ҳисобга олган ҳолда конкретизация қилган. Инглиз тилида бу таом “3 sworn brothers from Touwon” деб ўгирилса, таржима тили аудиторияси тасаввурида ҳеч қандай прагматик ассоциация ҳосил бўлмайди. Аммо, хитойликлар учун бу таом тарихий ривоятни ёдга солади. 宋嫂鱼羹 (Sòng sǎo yú gēng) (Сонг хонимнинг балиқ шўрваси (инглизчаси: Sister Song’s Fish Pottage) афсоналарга кўра, Сонг Вусао пекинлик ва Сонг сулоласи вакили бўлган. Урушдан кейин у Линанга сургун қилинади. Бу аёл  номи билан аталадиган шўрва  тирик қолиш учун имкон топиш, яшаш учун балиқ шўрва сотиш каби тушунчаларни ҳосил қилади ва Сонг Сия Сун ва Сонг Гао Сун томонидан эътироф этилишини англатган [3,34]. Аммо, бу атоқли отнинг таом номига қўшилиб келиши чет эллик учун ҳеч нарсани англатмайди. Хитой тарихи ва маданиятини ўрганишда антропонимдан+ от (таом номи) деревациясига эга глютонимлар учрайди. Биз бу усулда ясалган хитойча глютонимларни таржима қилиш масаласини кейинги ишларимизда таҳлил қиламиз.

5)  Хитой ошхонасида эзгу тилак ва дуолар билан боғлиқ таом номлари таржимасини таҳлилга тортар экан Лин Ҳонг хитой миллий маданиятида таом кишиларга эзгулик улашишини, таомланиш истаги билдириш каби эканлигини таъминлайди. Хитой глютонимлари орасида истак ва тилакни ифодаловчи лексемалардан иборат таом номинантлари кўп учрайди [3,34]. Дарҳақиқат, бу категориядаги таомларни тайёрлаш ва кишиларни меҳмон қилиш, уларга таом номидан тилакларни изҳор қилиш билан баробар ҳисобланади [3,35].  Масалан, “幸福团圆露” (Xìngfú tuányuán lù) (муборак учрашув шудринги) – “Sweetened honey dew with Sago” деб таржима қилинган. Таом номидаги “幸福团圆” (Xìngfú tuányuán) бирикмаси таом номини “бахт келтирувчи” деб сифатлаб келмоқда. Таржимада тилак ва истак маъноси кўчмаган. Биз кейинги бобларда хитой таом номинантларини Лин Ҳонг келтириб ўтган категорияларга кўра таҳлилга тортамиз ва ўзбек тилига таржима қилиш бўйича тавсиялар ишлаб чиқамиз.

Глюттоник дискурсни тадқиқ қилган хитойлик олимлар Ю Шанг ва Жиянг Фанг 张昱, 方嘉莹 “翻译作为跨文化交际的媒介：以澳门菜单为例»  (“Fānyì zuòwéi kuà wénhuà jiāojì de méijiè: Yǐ àomén càidān wéi lì”) (Yu Zhang, Jiaying Fang «translation as the mediation of cross-cultural communication: the case of menus in macau») [8, 12-15] номли мақоласида корпус лингвистикаси таҳлилига асосланиб, Макаодаги ресторан таомномаларидаги хато ва камчиликларни таҳлилга тортишган. Мазкур тадқиқот ишида Макаода мавжуд 71 та ресторан менюларига таҳлил қилинган ҳамда 84.5 % менюлар тил меъёрларига жавоб берадиган тарзда бўлиб, қисқа маълумотлар бериб ўтилганлиги таъкидланган. Прагматик функционал таржима матнлари 14.1% ни, лексик-семантик хатоликлар 2.8 % ни ташкил қилиши, 1.4% менюлар умуман стандартга мос равишда таржима қилинмаганлиги аниқланган. Меню шакли ва жойлашуви таомноманинг муваффақият калити бўлса, унинг соф ва равон, гастрономик «иштаҳа очар» лексикадан фойдаланилган ҳолда ёзилиши ва таржима қилиниши шу муваффаққиятнинг барқарорлигини таъминлаб берувчи асосий омил. Оляничнинг фикрича, меню глюттоник дискурснинг репрезентацион аспекти ҳисобланиб, глюттоник коммуникация жараёнида асосий коммуникация воситаларидан бири сифатида таомномани бемалол киритиш мумкин [1, 402].   Сабаби, ресторан ёки ошхона менюси хўранда билан мулоқотга киришади, унинг танлови тўғри бўлишида ўз таклиф ва тавсияларини беради. Бинобарин, тўғри ранг, шрифт ва графика билан рисоладагидек яратилган таомномадаги таом номлари ёки таомларнинг қисқача изоҳлари муҳим аҳамият касб этади. Меню хўранда учун информатив характер касб этмоғи лозим. Яъни ҳар бир хўранда дастлаб таом номини ўқир экан, унинг нархи ва таркибига қўшилган маҳсулотлар ёки тайёрланиш услубияти ҳақида маълумот берувчи қисқа изоҳларга кўзи тушади. Коммуникатив жараёндаги хўранданинг тўғри танлови бевосита таом расми ва унинг қисқа изоҳларига боғлиқ [2].

Пекин чет тиллар университети тадқиқодчиси Cаи Йису(蔡一粟) ўзининг  “ Функционализм назарияси ва маданиятлараро таржима нуқтаи назаридан хитой ошхонаси номинантларининг ғарб тилларига таржимасига оид тадқиқот"( “功能主义理论和跨文化翻译视角下的中国菜名西译研究”) (Gōngnéng zhǔyì lǐlùn hé kuà wénhuà fānyì shìjiǎo xià de zhōngguó cài míng xī yì yánjiū”) деб номланган магистрлик диссертациясида – 2016 йилги Хитой озиқ-овқат ривожланишининг глобал ҳисоботида таъкидлаганидек, ҳозирги пайтда Европа, Америка ва Жануби-Шарқий Осиё мамлакатларида 400 000 дан ортиқ ҳориждаги хитой ресторанлари мавжуд. Бу рақамлар Хитой ошхонасининг хорижда жадал ривожланаётганини тўлиқ акс эттиради.  Хитой ошхоналарининг оммалашувига ва географиясининг кенгашига таржима жараёнидаги хатоликлар салбий таъсир кўрсатади. Хитой таом номинантларининг испан тилига таржимаси бўйича тадқиқотлар олиб борилган Cаи Йисунинг таъкидлашича, таржимада Хитой маданияти билан боғлиқ таом номларини қайта яратиш учун таом номлари этимологиясини ўрганиш, хитой маданиятига хос бўлган мифологик қаҳрамонларни билиш лозим [4, 40]

熊欣 “跨文化交际理论下的中国菜名英译研究”（Xiong Xin “Kuà wénhuà jiāojì lǐlùn xià de zhōngguó cài míng yīng yì yánjiū”） (Syong Sin) “On the c-e translation of the names of chinese dishes from a cross-cultural communication perspective” 2013) Phd диссертациясида хитой таомлари номлари эркин ёки ярим калька услубида, “транслитерация+таржима”, “транслитерация ва сўзма-сўз таржима”ни қабул қилинганлигини, Хитой таомлари номларини маданиятлараро мулоқот жараёнида "транслитерация + талқин + тасвирнинг сўзма-сўз таржимаси" келажакдаги хитой тили учун асос бўлиши кераклиги ҳамда таом номларини қайтадан айнан маданият билан боғлиқ ҳолда таржима қилишни таклиф қилади [5,].

Яна бир ёш хитойлик тадқиқотчи Лин Ёнг  (林泳) “美国纽约市餐馆招牌的社会语言学调查” (Lín Yǒng “Měiguó niǔyuē shì cānguǎn zhāopái de shèhuì yǔyán xué diàochá”)  (Lin Yong “Social Linguistic research and analysis on the Signs of Chinese restaurants in New York city”- Нью-Йорк шаҳридаги хитой ресторанлари белгиларининг ижтимоий анализи)номли тадқиқотида, Нью-Йоркдаги Хитой ресторанларида ижтимоий-лингвистик тадқиқотлар олиб боради. Натижада, диссертант 700 дан ортиқ ресторанга ташриф буюрган хитойлик ва чет эллик харидорлар билан гаплашиб, уларнинг таом номлари ҳақидаги фикр-мулоҳазалрини ўрганиб чиқади. Натижада муаллиф таом номларини таржима қилиш жараёнида ҳар бир миллатнинг маданий тушунчаларидан келиб чиқиб таржима қилиш кераклигини, таом номларининг маъносини тўлиқ очиб бериш лозимлиги, маданиятлараро мулоқотда таом номларига тўғри танлаш керак, деб хулоса қилади [6, 180].

Юқоридагилардан келиб чиқиб айтиш мумкинки, хитой таомномасига оид глюттонимлар таржимасида хитой тарихи, маданияти, фалсафасини чуқур ўрганмасдан таржима ишига киришиб бўлмайди. Хитой маданиятида таом нафақат егулик, таом – бу табобат, таом – бу фалсафа, таом – бу мистика, таом – бу орзу-ният. Хитой таомлари таржимони, биринчи навбатда, хитой маданияти бўйича қўшимча фон билимларига эга бўлиши керак. Хитой тилшунослари ўз тадқиқотларида хитой таомларини тўғридан-тўғри таржима қилиниши ҳолатларини қатъий танқид қиладилар. Бизнингча, замонавий ўзбек -хитой таржимашунослиги олдида турган долзарб муаммолардан бири – хитой таом номинантларининг прагматик ва лексик-семантик хусусиятларини тўла сақлаган ҳолда таржимада қайта яратиш йўлларини ишлаб чиқиш ва амалий таржима соҳасига тарғиб этишдан иборатдир.